Materiały konferencyjne 2011

 

MATERIAŁY KONFERENCYJNE



ZARZĄDZANIE W OCHRONIE ZDROWIA

Tom: Finanse i zasoby ludzkie

Wstęp

                  Zarządzanie zakładami opieki zdrowotnej to zagadnienie niezwykle złożone. Złożoność ta jest wieloaspektowa. Z jednej strony wynika z wieloletnich tradycji funkcjonowania w gospodarce centralnie sterowanej, z drugiej – ze współczesnych wyzwań związanych z urynkowieniem i umiędzynarodowieniem wszelkiej działalności, a więc także działalności w sektorze ochrony zdrowia.

                  Reforma polskiej służby zdrowia spowodowała, że rynek usług medycznych stał się bardziej konkurencyjny, wzrosło znaczenie jakości zarządzania oraz tworzonej wartości. Treści otwierające ten tom opracowania dotyczą rozwiązań odnoszących się do koordynacji i zarządzania zdrowiem publicznym tak, by w jak najlepszy sposób odpowiadały one potrzebom osób przewlekle chorych. Na przykładzie doświadczeń amerykańskich prezentowane są rozwiązania w dziedzinie ochrony zdrowia, których celem było osiągnięcie satysfakcjonujących wyników leczenia przy jednoczesnym obniżeniu kosztów.

W zakresie podwyższania jakości zarządzający korzystają z różnych metod i technik oceny jakości. W jednym z rozdziałów autor zwraca uwagę na przydatność tzw. Wspólnej Metody Oceny (CAF - Common Assessment Framework), którą zakłady opieki zdrowotnej mogą wykorzystać do poprawy zarządzania i budowania własnej silnej marki.

Występująca konkurencja na rynku usług medycznych wymusza podejmowanie różnych nowych działań, w tym marketingowych, służących między innymi pozyskiwaniu i utrzymywaniu klientów. W tym kontekście interesujące są opracowania dotyczące marketingu społecznego oraz tzw. marketingu szeptanego.  Ta druga forma promocji usług zdrowotnych polega na dotarciu z informacją marketingową do odbiorcy za pomocą bezpośredniego przekazu, najczęściej ustnego. Sukces tego rodzaju komunikacji, jak zauważa autor, oparty jest na większym zaufaniu do opinii innych świadczeniobiorców usług niż do tradycyjnych form komunikatów marketingowych. W tym bloku rozważań na uwagę zasługuje prezentacja działań marketingowych w fazie obsługi pacjenta przed i po usłudze medycznej.

                  Innymi rozpatrywanymi w tym tomie problemami są kwestie pomiaru poziomu zaufania do głównych obiektów ochrony zdrowia, czyli zaufania interpersonalnego do lekarza oraz zaufania społecznego do grupy zawodowej lekarzy, szpitali i płatnika (Narodowego Funduszu Zdrowia) oraz słyszalność opinii pacjentów przez personel medyczny, zarządzających placówkami i polityków. W tych aspektach zauważa się, że przeważającą siłę w ochronie zdrowia ma płatnik i świadczeniodawca, a pacjent jest tylko nośnikiem pieniądza, nie mającym wpływu na kształt świadczonych usług.

                   W kontekście jakości w ochronie zdrowia istotne znaczenie ma kontrola działań na różnych poziomach zarządzania i wykonywania usług. Autor rozdziału dotyczącego tego tematu zwraca uwagę, że w zasadzie nie można ustalić jednoznacznych wskaźników jakościowych w ochronie zdrowia. Inni zaś autorzy przedstawiają interesujące podejście do zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy w szpitalu. Prezentowane jest podejście systemowe, podobne jak w zarządzaniu jakością, środowiskiem, bezpieczeństwem informacji, czy też w systemie przeciwdziałania zagrożeniom korupcyjnym.

                  W niniejszym opracowaniu prezentowana jest też problematyka medycyny pracy w zarządzaniu zakładem opieki zdrowotnej. Autor omawia ją w dwóch aspektach, tj. jako obowiązku pracodawcy i jako usługi medycznej. W innym zaś rozdziale dokonano analizy  przykładowych systemów komputerowych z elementami sztucznej inteligencji, które to systemy służą do wspierania diagnostyki medycznej. W świetle projektowanych zmian legislacyjnych zaprezentowano także status prawny podmiotów świadczących usługi medyczne.

Kwestie związane z ochroną zdrowia mieszkańców danego obszaru znajdują swoje odzwierciedlenie w zadaniach wszystkich szczebli samorządu terytorialnego. W kolejnym rozdziale książki zwrócono uwagę na różne zakresy odpowiedzialności występujące na różnych poziomach samorządności. I tak podkreślono, że gmina odpowiedzialna jest za ochronę zdrowia, w tym m.in. za prawo tworzenia, przekształcania i likwidacji zakładów opieki zdrowotnej, prowadzenia działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych, jak również ma możliwość zlecania kolumnie transportu sanitarnego wykonywania usług. Powiat zaś zobligowany jest do promocji i ochrony zdrowia, w tym między innymi poprzez opiniowanie wojewódzkiego planu zdrowotnego, organizowanie systemu ratownictwa medycznego oraz zapewnienie jego nieprzerwanej gotowości.  Województwo samorządowe natomiast winno prowadzić działania w zakresie promocji i ochrony zdrowia w sensie ogólnym. Wymienione przez autora odmienne powinności w zależności od szczebla samorządności implikują odpowiednie problemy kompetencyjne, co w konsekwencji może osłabiać jakość zarządzania zakładami opieki zdrowotnej.

            Niniejsze opracowanie włącza się w ogólnoświatowy dyskurs dotyczący zakresu, głębokości i szybkości zmian, jakim należy poddać ochronę zdrowia, oraz docieka, do jak dalece należy korzystać i przenosić doświadczenia z biznesu na jej grunt. Współcześnie szuka się między innymi odpowiedzi na pytanie, na ile można wprowadzić konkurencję rynkową w tym sektorze, szczególnie w warunkach występowania dużej dysproporcji wiedzy i siły rynkowej pomiędzy świadczeniodawcą a pacjentem.

Redaktorzy opracowania, w imieniu własnym i wszystkich współautorów, żywią nadzieję, że choć przedstawiane problemy nie wyczerpują wielce skomplikowanej materii, jaką jest zarządzanie w ochronie zdrowia, to jednak treści w nich zawarte będą inspiracją do poszukiwania coraz to lepszych rozwiązań.

Roman Lewandowski

Ryszard Walkowiak

Wykaz tematów ujętych w publikacji:

Waldinger J. Modele zarządzania jakością oraz kosztami w opiece nad osobami przewlekle chorymi: doświadczenia amerykańskie

Duczkowska – Piasecka M., Stawicka M. System samooceny jakości zarządzania w służbie zdrowia

Chełchowski J., Kondracka B., Nowicka I. Dane o zachorowaniach i zgonach  jako instrument efektywnego zarządzania

Chełchowski J., Kondracka B., Dudziec E. System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

Kautsch M., Grudzień A. Działania na rzecz zmniejszenia emisji dwutlenku węgla w jednostkach opieki zdrowotnej w świetle badań

Gabryel M., Korytkowski M. Wykorzystanie inteligentnych systemów komputerowych w ochronie zdrowia

Paszkowska M. Rola medycyny pracy  w zarządzaniu zakładem opieki zdrowotnej

Lewandowska H. Zarządzanie w organizacji  na przykładzie przychodni rejonowych

Wiśniewska M., Konieczyńska E. Metody oceny jakości usług medycznych

Lewandowski R. A. Wpływ cech socjodemograficznych na poziom zaufania w ochronie zdrowia

Gawrońska-Błaszczyk A. Jak usprawnić pracę szpitali i zwiększyć bezpieczeństwo pacjenta oraz efektywności procesów logistycznych

Krukowska-Miler A. Marketing usług medycznych

Chełchowski J., Kondracka B. Marketing szeptany jako wartość dodana

Syrkiewicz – Świtała M., Moroz E., Świtała R., Woźniak-Holecka J. Marketing szeptany usług zdrowotnych

Juszczyk M. Marketing usług zdrowotnych ( uzdrowiskowych) na przykładzie   Uzdrowiska Nałęczów

Sułkowska J., Seliga R. Marketing społeczny w promocji zdrowia w Polsce

Woźniak – Holecka J., Holecki T. Promocja zdrowia w kompetencjach samorządu województwa

Balmas A. Status prawny podmiotów świadczących usługi medyczne w świetle  projektowanych zmian legislacyjnych



ZARZĄDZANIE W OCHRONIE ZDROWIA

Tom: Problemy wybrane

Wstęp

            Sukcesy rynkowe organizacji zależne są od wielu zmiennych. Często pisze i mówi się, że zdeterminowane są zasobami, jakimi dana organizacja dysponuje, i chodzi tutaj zarówno o zasoby wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Wśród tych pierwszych wymienia się najczęściej zasoby materialne, informacyjne, finansowe i ludzkie. Jednakże należy podkreślić, że ich efektywne wykorzystanie tak naprawdę zależy od kompetencji wszystkich zatrudnionych pracowników, a w szczególności kadry zarządzającej tymi organizacjami. Jakość wspomnianych kompetencji pozwala także zarządzającym na budowanie wizji i strategii działań oraz na zauważanie i wychwytywanie okazji tkwiących w otoczeniu organizacji. Kompetencje pracowników to nic innego, jak pewien kapitał zagregowany w każdym z nich, i od zarządzających zależy, jak z tego potencjału korzysta dana placówka..

Sytuacja organizacji ochrony zdrowia jest trudna, a źródeł tych trudności poszukuje się w wielu obszarach. Prezentowane w tym tomie treści są pewnymi wskazówkami i sugestiami autorów, którzy na podstawie doświadczeń innych oraz własnych obserwacji i przemyśleń proponują pewne usprawnienia nakierowane na poprawę jakości funkcjonowania zakładów opieki zdrowotnej.

            Wspomniana wyżej poprawa jakościowa wymaga wprowadzania zmian. O ich konieczności mówi się w Polsce już od dłuższego czasu. Politycy, środowiska medyczne, pacjenci nie mają wątpliwości, że bez reformy ochrona zdrowia będzie coraz bardziej niewydolna. Jeden ze współautorów tego tomu wskazuje, że trudność w reformowaniu tego sektora polega przede wszystkim na braku zgody politycznej, co do wprowadzenie jednolitych rozwiązań prawnych. Najważniejszym dziś problemem, zdaniem autora, jest brak środków finansowych na sprawne, i o wysokiej  jakości usługi zdrowotne. Konieczność dofinansowania sektora nie budzi wątpliwości, lecz problemem jest, skąd wziąć potrzebne pieniądze oraz kto ma ponieść główny ciężar finansowania i na jakich zasadach ma się to odbywać..

Zagadnienie poszukiwania rozwiązań w zakresie bardziej efektywnego finansowania ochrony zdrowia przewija się także w innych opracowaniach. Kolejny autor zwraca uwagę na problemy współpłacenia, motywy wprowadzania tej formy finansowania oraz kwestie społecznej akceptacji takiego rozwiązania. Omawia też dwa problemy wynikające z konieczności zapewnienia w ochronie zdrowia długookresowej równowagi finansowej. Pierwszy aspekt to sformułowanie koszyka świadczeń gwarantowanych, drugi – włączenie środków pacjentów do współpłacenia za otrzymywane usługi medyczne.

 Poprawę w gospodarowaniu finansami widzi się także poprzez budżetowanie. Na przykładzie niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej omawiany jest proces budżetowania kosztów. Prezentowane są etapy i zasady tworzenia budżetów oraz wydzielanie centrów odpowiedzialności. Przedstawiono także klasyfikacje budżetów w odniesieniu do zakładów opieki zdrowotnej oraz  kontekst  budżetowania w planowaniu i kontrolowaniu działalności tego rodzaju  organizacji.

            Określenie środowiskowych skutków wzrostu kosztów działalności ZOZ w następstwie stałego, corocznego zwiększania kosztochłonnych obowiązków merytorycznych, dokumentacyjnych i sprawozdawczych na przestrzeni ostatnich 10 lat, to rozważania kolejnego autora. Podkreślić jednakże należy, że zmiany w zakresie dokumentacji medycznej wynikały z przyczyn wewnętrznych, takich jak: konieczność poprawy jakości dokumentacji, usprawnienie mechanizmów tworzenia, kompletowania, kontroli wewnętrznej i archiwizowania. Potrzebę poprawy działań i zmian organizacyjnych wyzwoliły również czynniki zewnętrzne, takie jak standardy akredytacyjne nakreślone przez Centrum Monitorowania Jakości w ochronie zdrowia, wymagania norm ISO 9001, 14001, 27001, PN‑N 18001 oraz systemu przeciwdziałania zagrożeniom korupcyjnym. Pewnym uzupełnieniem tych rozważań są kolejne opracowania, w których przedstawiono miedzy innymi klasyfikację kosztów i niektórych metod analizy kosztów opieki zdrowotnej, system controllingu finansowego oraz wybrane aspekty finansowania infrastruktury technicznej w stacji dializ, jak też outsourcingu jako formy optymalizacji wydatków państwa na dializoterapię.

Wyzwaniem dla współczesnych systemów opieki zdrowotnej jest zapewnienie odpowiedniej jakości świadczeń zdrowotnych. Jakość jest pojęciem wielowymiarowym o trudnych do definiowania granicach znaczeniowych. W kolejnym rozdziale opracowania podjęto próbę oszacowania skali niskiej jakości opieki zdrowotnej jako obciążenia finansowego po stronie systemu ubezpieczenia zdrowotnego i systemu ubezpieczeń społecznych. Na potrzeby analizy niską jakość powiązano z występowaniem niepożądanych zdarzeń medycznych.

Zakłady opieki zdrowotnej muszą uwzględniać wyzwania gospodarki rynkowej. Jak pokazuje codzienne życie, jest to zadanie wysoce skomplikowane, obejmujące swoim zasięgiem nie tylko mentalność, wiedzę i umiejętności pracowników medycznych  zajmujących się profilaktyką i leczeniem ludzi, ale dotyczy to również zmian oczekiwanych przez polskie społeczeństwo. Szczególną uwagę zwraca się na niezbędne przeobrażenia w postawach, procesach pracy i stosunkach międzyludzkich w organizacjach szeroko rozumianej opieki zdrowotnej. Kluczowe zadanie w tym zakresie należy, jak już wcześniej wspomniano, do  osób pełniących funkcje kierownicze.

Prawidłowe funkcjonowanie szpitala publicznego, czyli właściwy proces świadczenia usługi szpitalnej zapewnia powiązanie m.in. odpowiedniej ilości środków finansowych, efektywnej organizacji procesów, kompleksowego zarządzania ryzykiem oraz postawy moralnej lekarza. W tym kontekście ważna jest klauzula sumienia - „sprzeciw sumienia” lekarza w procesie diagnostyczno-terapeutycznym a efektywność szpitala/usługi szpitalnej. Te kwestie podejmuje kolejny współautor opracowania. Omawiane zagadnienia wiążą się z przywództwem menedżerskim w opiece zdrowotnej, i w tym kontekście zachodzi pytanie - na ile lekarze mogą się włączyć w zarządzanie organizacjami ochrony zdrowia oraz na ile sami mogą kontrolować jakość swojej pracy?

Redaktorzy opracowania, w imieniu własnym i wszystkich współautorów żywią nadzieję, że choć przedstawiane problemy nie wyczerpują wielce skomplikowanej materii, jaką jest zarządzanie w ochronie zdrowia, to jednak treści w nich zawarte będą inspiracją do poszukiwania coraz to lepszych rozwiązań.

Ryszard Walkowiak

Roman Lewandowski

Wykaz tematów ujętych w publikacji:

Żyżyński J.  Finansowanie ochrony zdrowia - Polska a Świat

Markowska-Kabała I.  Zmiany w finansowaniu ochrony zdrowia w Polsce – szanse i zagrożenia

Bem A.  Współpłacenie jako element systemu finansowania ochrony zdrowia

Dryl-Rydzyńska T.  Outsourcing jako forma optymalizacji wydatków państwa na dializoterapię

Janik W.  Controlling finansowy w zakładach opieki zdrowotnej

Wieczorek J.  Budżetowanie kosztów jako narzędzie wspomagające system zarządzania Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej

Ucieklak-Jeż P.  Uwagi o szacowaniu wymiernych i niewymiernych kosztów leczenia choroby

Leśniewska A., Poznański D.  Koszty niskiej jakości opieki zdrowotnej– próba oszacowania skali problemu

Kubań J.  Myślenie absolutne w zarządzaniu

Jankowiak R.  Kompetencje zarządzającego niepublicznym zakładem opieki zdrowotnej

Majchrzak-Kłokocka E., Biernacka A., Kotwicka K.  Efektywny zespół ds. budowania strategii rozwoju szpitala

Bober B.  Efektywność – moralne dylematy w procesie świadczenia usługi szpitalnej

Wojtala I.  Kapitał ludzki w ZOZ w spółkach uzdrowiskowych w Polsce

Sułkowska J.  Zarządzanie talentami w polskich szpitalach

Kunecka D.  Błędy w ocenianiu pracowników

Sochocka L., Wojtyłko A.  Trend zatrudniania personelu pielęgniarskiego w ZOZ w opinii pielęgniarek – studentek PMWSZ w Opolu

Chełchowski J., Gierz-Gierszewska D., KondrackaB.   Dokumentacja medyczna w procesie zarządzania zmianą