Drukuj 


Przedsiębiorczość i Zarządzanie ● Tom XIII ● Zeszyt 5

 

Przekształcenia strukturalne i społeczne w ochronie zdrowia

 

 

Wstęp

Od połowy ubiegłego wieku obserwuje się szybki wzrost nakładów na ochronę zdrowia. Zmusza to rządy poszczególnych krajów do podejmowania działań zmierzających do ograniczenia kosztów w tym sektorze. Stosowane rozwiązania idą w kilku kierunkach, albo w kierunku zwiększania udziału sektora prywatnego i wprowadzania rozwiązań prorynkowych wymuszając konkurencję pomiędzy świadczeniodawcami, jak w Niemczech, albo w kierunku wprowadzania większego nadzoru państwa np. regulowania płacy personelu medycznego (Holandia). Przykład Stanów Zjednoczonych, w których ochrona zdrowia w dużo większym zakresie niż w krajach europejskich jest oparta na zasadach rynkowych, osobistej odpowiedzialności obywateli za zdrowie, nieograniczonym wyborze świadczeniodawcy oraz płatności za każdą wykonaną usługę pokazuje, że ta droga również nie jest rozwiązaniem współczesnych problemów finansowania ochrony zdrowia. System ten doprowadził bowiem do sytuacji, w której nakłady na ochronę zdrowia są największe na świecie (17,4% PKB w 2009 roku wg danych OECD), a jednocześnie kilkanaście procent obywateli pozbawionych jest ubezpieczenia zdrowotnego, osiąga on też przeciętne wskaźniki zdrowotne w porównaniu z rozwiniętymi krajami Europy, które wydają na ochronę zdrowia średnio o jedną trzecią mniej. Efektywność systemu ochrony zdrowia można uzyskać tylko wtedy, gdy będą podejmowane działania zarówno w obszarze dystrybucji środków finansowych, jak i racjonalnego gospodarowania nimi przez świadczeniodawców.

Rozdział pierwszy niniejszej publikacji obejmuje zagadnienia związane z przekształceniami strukturalnymi na poziomie organizacji i całego systemu. Transformacje systemowe w ochronie zdrowia rozpoczęte po upadku systemu socjalistycznego w 1989 roku przekształciły szpitale z jednostek budżetowych w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ), co umożliwiło im znacznie większą swobodę działania. Jako organy nadzoru właścicielskiego zostały wprowadzone Rady społeczne, które w pewnym, zakresie są odpowiednikiem rady nadzorczej w spółkach kapitałowych. Autorzy tego artykułu podejmują próbę odpowiedzi na pytanie, jaką rolę pełnią rady społeczne w zarządzaniu zakładami opieki zdrowotnej i w jaki sposób wpływają one na relacje pomiędzy właścicielem a zarządem szpitali. W dalszej części rozdziału poruszane są zagadnienia związane z funkcjonowaniem NZOZ‐ów i SPZOZ‐ów po wejściu w życie ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 o działalności leczniczej. Autorka między innymi argumentuje, że likwidacja tworu organizacyjnego, jakim był NZOZ, jest słusznym rozwiązaniem ponieważ do tej pory jego funkcjonowanie w obrocie prawnym m.in. ze względu na brak zdolności prawnej i dualizm w zarządzaniu (organ założycielski, kierownik) wywoływało wiele problemów.

Kolejnym tematem poruszanym w rozdziale pierwszym jest analiza podstaw normatywnych funkcjonowania w niemieckim porządku prawnym kas chorych, ze szczególnym uwzględnieniem realizacji kompetencji zarządzających powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Autor zwraca uwagę na fakt, że powierzenie kompetencji zarządzających tym tak ważnym społecznie obszarem szeregu instytucjom o charakterze ubezpieczeniowym, zorganizowanym w oparciu o zasadę samorządności, bazującym ponadto na zasadzie udziału zarówno czynnika społecznego, jak i profesjonalnego w wykonywaniu powierzonych funkcji, ma bezpośredni wpływ na budowanie i wzmocnienie poczucia odpowiedzialności społecznej za stan systemu ochrony zdrowia.

W poprzednim zeszycie (4 – tom XIII) Przedsiębiorczości i Zarządzania przedstawiono koncepcje dotyczące zarządzania kosztami i efektywnością w kontekście finansowania usług medycznych. Natomiast rozdział drugi niniejszego wydania obejmuje zagadnienia związane z zarządzaniem strategicznym zakładami opieki zdrowotnej. Autorzy zwracają uwagę na możliwość zastosowania nowoczesnych instrumentów zarządzania, które od wielu lat sprawdzają się w przedsiębiorstwach, w zarządzaniu organizacjami ochrony zdrowia. Opisują między innymi takie koncepcje jak: reengineering, total quality management, benchmarking, outsourcing, lean management, zarządzanie projektami oraz Organizacji uczącej się. Dużo miejsca poświęcają wykorzystaniu w organizacjach ochrony zdrowia koncepcji Zrównoważonej Karty Wyników.

Trzeci rozdział w całości jest poświęcony zagadnieniom związanym z kapitałem ludzkim, ze szczególnym zwróceniem uwagi na kompetencje społeczne, w tym związane z efektywną komunikacją. Pomimo wzrastającej różnorodności zawodów medycznych wciąż kluczową rolę w leczeniu pacjentów pełnią lekarze. W procesie ich kształcenia poczynając od studiów medycznych poprzez specjalizację i następnie dalsze doskonalenie zawodowe, nadal niedostateczną wagę przykłada się do rozwijania kompetencji psychospołecznych, umożliwiających nawiązanie relacji terapeutycznej z pacjentem. Kluczową rolę w relacji pacjent‐lekarz odgrywa prawidłowa komunikacja, związana z właściwym przekazywaniem informacji dotyczących stanu zdrowia, planowanego procesu diagnostyczno‐leczniczego, przebiegu zabiegów i operacji, ryzyka związanego z wyborem konkretnej metody postępowania leczniczego i skutków ubocznych stosowanych leków. Jest to problem niezwykle ważki, gdyż jak wskazują badania naukowe, skuteczna komunikacja jest istotnym czynnikiem warunkującym poziom satysfakcji pacjenta. Dlatego należy szkolić w tym zakresie nie tylko pozostały personel medyczny, ale również pracowników recepcji, którzy najczęściej jako pierwsi nawiązują kontakt z pacjentem.

Zmiany, jakie nieustannie zachodzą w ochronie zdrowia, wymagają od kadry kierowniczej organizacji ochrony zdrowia odpowiedniego reagowania i dostosowywania swoich placówek do szybko zmieniających się wyzwań. Aby osiągnąć dobre wyniki w zarządzaniu kadry kierownicze muszą w sobie rozwijać nie tylko kompetencje „twarde” związane ze specjalistyczną wiedzą na temat finansów, prawa, ekonomii, zarządzania itp., ale również kompetencje miękkie, umożliwiające im sprawne zarządzanie sobą i innymi ludźmi w środowisku pracy. Autorzy wskazują, że kompetencje społeczno‐psychologiczne, takie jak m.in. umiejętność przekazywania informacji, nawiązywania kontaktu i budowania długotrwałych relacji, wywierania wpływu czy rozwiązywania konfliktów traktować należy jako najistotniejsze czynniki umożliwiające sprawne realizowanie się w roli zawodowej oraz osiąganie założonych celów organizacji.

Zaprezentowane w niniejszym i poprzednim zeszycie (4) artykuły obejmują swym zakresem bardzo szerokie spektrum współczesnych problemów strukturalnych i menedżerskich w ochronie zdrowia. Poruszono w nich większość zagadnień, dotyczących współczesnej ochrony zdrowia zarówno na szczeblu mikroekonomicznym, jak i systemowym makroekonomicznym. Mam nadzieję, że zaprezentowane publikacje okażą się przydatne w dalszych dociekaniach naukowych oraz w praktyce zarządzania organizacjami medycznymi i kształtowaniu systemu ochrony zdrowia.

Roman Lewandowski

Marcin Kautsch

Spis Treści

PRZEKSZTAŁCENIA STRUKTURALNE W OCHRONIE ZDROWIA

Bogdan Nogalski, Jarosław Waśniewski, Małgorzata Wojnarowska, Model przekształcenia organizacyjno‐prawnego Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego

Marcin Kautsch, Rafał Staszewski, Funkcjonowanie i znaczenie rad nadzorczych w zarządzaniu publicznym zakładem opieki zdrowotnej

Jolanta Sielska, Maria Danuta Głowacka, Joanna Zdanowska, Finansowanie usług zdrowotnych w kontekście aktualnie wdrażanych zmian w systemie ochrony zdrowia

Małgorzata Paszkowska, Pożegnanie NZOZ ‐ zmiany dla świadczeniodawców medycznych sektora prywatnego

Małgorzata Paszkowska, SPZOZ po zmianach legislacyjnych

Grzegorz Chałupczak, Zarządzanie w ochronie zdrowia na przykładzie kas chorych w Republice Federalnej Niemiec

 

ZARZĄDZANIE ZAKŁADAMI OPIEKI ZDROWOTNEJ

Barbara Kożuch, Anna Tylek, Współczesne koncepcje w zarządzaniu publicznymi organizacjami ochrony zdrowia

Ryszard Jankowiak, Przyczynek do strategii zarządzania niepublicznym zakładem opieki zdrowotnej

Teresa DrylRydzyńska, Strategiczna karta wyników (Nephrocare Balanced ScoreCard) – polskie doświadczenia we wdrażaniu systemu pomiaru i oceny dokonań podmiotu leczniczego

Piotr Szynkiewicz, Nowoczesne metody zarządzania sprawdzone w innych branżach a specyfika sektora służby zdrowia

M.D. Głowacka, L. Mendyka, B. Bajurna, I. Nowakowska, Funkcjonowanie opieki długoterminowej na przykładzie „ARNICA” Pielęgniarska Opieka Długoterminowa w Przybyszewie

 

KAPITAŁ LUDZKI W ORGANIZACJACH MEDYCZNYCH

Ewa Jakubek, Maria Danuta Głowacka, Monika Matecka, Komunikacja jako element kompetencji zawodowych pracowników służby zdrowia

Marcin Kęsy, Stereotypy funkcjonujące w szpitalach na przykładzie badań własnych

Agnieszka KrawczykSołtys, Komunikacja interpersonalna w szpitalu

w opinii personelu medycznego. Studium przypadku

Danuta Kunecka, Kryzys, a dobór pracowników w sektorze zdrowia

Katarzyna Zadros, Satysfakcja z pracy pracowników zawodów medycznych zatrudnionych w szpitalach województwa śląskiego

Monika Matecka, Maria Danuta Głowacka, Ewa Jakubek, Kompetencje społeczne jako element kompetencji zawodowych menedżerów

Iwona MarkowskaKabała, Efekty komunikacji interpersonalnej w relacji pacjent – personel medyczny

Renata Rasińska, Maria Danuta Głowacka, Iwona Nowakowska,Kształtowanie zachowań menedżerskich przez podmiot leczniczy

Iwona Nowakowska, Maria Danuta Głowacka, Renata Rasińska, Efektywne zarządzanie personelem medycznym przez pryzmat wymiarów jakości pracy

Hanna Lewandowska, Zasoby ludzkie w strategii rozwoju poradni Specjalistycznych

Magdalena Wysocka, Społeczna odpowiedzialność organizacji ochrony Zdrowia

Tomasz Czapla, Ilona ŚwiątekBarylska, Kluczowe wartości w zarządzaniu placówką służby zdrowia (wyniki badań)